राति निन्द्रा नलाग्ने समस्या भए …

काठमाडौं, २४ चैत । निद्रा भनेको हाम्रो जीवनको आधारभूत आवश्यकता हो । आधारभुत आवश्यकतामा खाना, पानी, निद्रा आदि पर्छन् । २४ घण्टामा कमसेकम ७ देखि ९ घण्टासुत्न सक्यो भने शरीरलाई फाइदा हुन्छ । जसका कारण ब्रेनलगायत शरीरका महत्वपूर्ण अंगलाई आराम दिन्छ । निद्रामा ९० मिनेटको साइकल हुन्छ । पहिलो २० मिनेटलाई सुरूवाती निद्रा भनिन्छ । जुन निद्रामा हामीहरू तुरुन्तै उठ्न सक्छौं । यसलाई ‘स्टेप स्लिप’ भनिन्छ । त्यसपछि करिव ५० मिनेट गहिरो निद्रा हुन्छ । गहिरो निद्रामा पुगेपछि मानिसलाई उठाउन गाह्रो हुन्छ र साइकलको अन्तिम १०–१५ मिनेटमा सपनाहरू आउने हुन्छ । यसरी ढेड घण्टाको एउटा साइकल हुन्छ ।
निद्रामा करीब ५–६ वटा साइकल पुरा गर्नुपर्छ । यसरी निद्रा साइकल पुरा भयो भने हामी बिहान उठिसकेपछि फ्रेसको महसुस गर्दछौ । निद्रा नलाग्न कारणहरू के के हुन् र निद्रा नलाग्ने कारणहरू धेरै छन् । शारीरिक, मनोवैज्ञानिक, सामाजिक, आध्यात्मिक कारणले गर्दा मानिसमा निद्रा नलाग्ने हुन्छन् । शारीरिक कारणमा धेरै किसिमका शारीरिक रोग, टाउको दुख्ने, भोक नलाग्ने, बिभिन्न किसिमका शारीरिक पीडाहरू हुन्छन् । सामाजिक कारणमा तनावहरू जस्तै आर्थिक, पारिवारिक, व्यक्तिगत तनावले गर्दा पनि निद्रा लाग्दैन । त्यसैगरी आध्यात्मिक मानिसहरूमा योग, व्यायाम ग¥यो भने र इच्छा पूरा ग¥यो भने निद्रा लाग्ने हुन्छ । अर्को मनोवैज्ञानिक कारणहरूमा डिप्रेशन, एन्जाइटी लगाएतका रोगहरू पर्दछन् ।
अर्को निद्रा आफैमा पनि एउटा रोग हुन्छ । जसलाई इन्सेम्निया भनिन्छ । निद्रा बढी लाग्ने पनि समस्या हो रु कोही कोही मानिसमा दिउँसै निद्रा लाग्ने रोग हुन्छ । यस्ता मानिसहरू महत्वपूर्ण कार्यक्रममा पनि निदाउछन् । त्यसैले चाहिने भन्दा धेरै निद्रा लाग्नुलाई नार्कोलेप्सी भनिन्छ । हामीहरू दैनिक ८–९ घण्टा सुत्ने गर्छौं तर नार्कोलेप्सी भएकाहरू त्यो भन्दा धेरै बढी सुत्ने हुन्छन् । साथै कोहीकोहीलाई दिउँसो निद्रालाग्ने भनेको धेरै खाना खाएपछि हो । यसमा मानिसलाई एक्कैछिन मात्र निद्रा लाग्छ र फ्रेस हुन्छ । दिउँसो निद्रा लागेर दैनिक कार्यमा धेरै असर ग¥यो भने केही औषधिहरू खानुपर्ने हुन्छ तर नेपालमा यो औषधि हालसम्म उपलब्ध छैन ।
यदि दिउँसो निद्रा लाग्छ भने सकमेसम्म ननिदाउनु नै उचित हुन्छ । निद्रासँग सम्बन्धित कस्ता समस्याहरू देखिन्छन् रु धेरै रोगहरू निद्रासँग सम्बन्धित हुन्छ । डिप्रेशन, एन्जाइटी जस्ता बिभिन्न रोगहरूमा निद्रा नै पहिलो समस्या हो ।डिप्रेशन, एन्जाइटी तथा अन्य मनोवैज्ञानिक रोगको पहिलो लक्षण नै निद्रा नलाग्नु हो । यसबाहेक रोगलाग्दा, चिन्ता, दुखाई, डर, मानसिक तनाव आदीका कारणले पनि निद्रा नलाग्ने हुनसक्छ । कुनै रोग नलागि विभिन्न कारणले मानसिक तनाव हुने र त्यसले निद्रा नलाग्ने हुनसक्छ । निद्रा नलाग्ने समस्याहरू पनि विभिन्न किसिमका हुन्छन् । कहिले काँही थकानले सुत्न लागेपछि १–२ घण्टासम्म निद्रा नलाग्ने वा २ देखि ३ घण्टापछि निद्राखुल्ने र फेरि निद्रा नलाग्ने हुन्छ ।
राति निद्रा खुलेर पुनः सजिलै लाग्छ, भने यो रोग भने होइन । निद्रामा बरबराउने किन हुन्छ र बरबराउनु रोग हो रु निद्राको साइकल हुन्छ । त्यो साइकल पार गर्दै जाँदा सपनाहरू आउने हुन्छ । सबै मानिसलाई प्रत्येक दिन सपना आउँछ तर जसलाई निद्राको समस्या हुन्छ, त्यस्ता मानिसले धेरै सपना देख्ने हुन्छ । किन भने धेरै जसो सपनाहरू गहिरो निद्रामा देखिन्छ । गहिरो निद्रामा आएको सपना सम्झिन सकिँदैन । तर कम गहिरो निद्रामा आउने सपना मात्र सम्झने हुन्छ । त्यसैले कहिलेकाहीँ सपनामा आउने कुराहरू बरबराउने हुन्छ । निद्राको कारणले नै बरबराउने हुन्छ । यो रोग होइन, यस्तो समयमा मानिसलाई पनि थाहा हुँदैन । यो सपनासँग आउने मात्र हो ।
निद्रामा दाह्रा किट्ने कस्तो समस्या हो ? यो पनि निद्रामै हुने भएको हुँदा मानिसलाई थाहा हुँदैन । यो पनि रोग होइन ।यसलाई गम्भीर रूपमा लिनुहुँदैन । निद्राको समयमा ऐठन किन पर्छ ? सुतेको समयमा शरीरका अंगहरू चल्ने हुन्छ । तर कहिलेकाहीँ कुनै अंगमा प्रेसर प¥यो भने त्यस ठाउँमा राम्रोसँग रक्तसंचार हुन पाउदैन ।
त्यस समयमा श्वासप्रश्वास बन्द भएको जस्तो हुन्छ । यस्तो अवस्थामा चेतनमा भए पनि निद्रामा भएका कारण मानिस चल्न सक्दैन जसले ऐठन हुन्छ । अर्को कारण एउटै पोजीसनमा लामो समयसम्म सुतेमा पनि ऐठन हुने हुन्छ । मानिस चलेमा यो आफैँ ठिक भएर जान्छ । निद्रामा हिँड्ने कस्तो समस्या हो ? यसलाई चिकित्सकीय भाषामा सोम्नबोजिम भनिन्छ । सोम्नबोजिम भनेको निद्रामा हिड्ने समस्या हो । व्यक्ति आफैँलाई निद्रामा हिँडेको थाहा हुँदैन । यो समस्या गहिरो निद्रामा नपुग्दै सपनाको कारणले हुन्छ । यस्तो समस्यामा व्यक्तिलाई गहिरो निद्राको लागि औषधि पनि दिन सकिन्छ । यस्तो समस्या भएकाहरूले झ्याल, ढोकाको चुक्कल राम्रोसँग लगाउने जस्ता सावधानी अपनाउनु पर्छ । यसले शारीरिक असर गर्दैन तर कहिलेकाहीँ दुर्घटना हुन जान्छ । निद्रा लगाउने उपायहरू के–के हुन् र रु जसलाई राति निद्रा लाग्दैन त्यसले राति सुत्ने र बिहान उठ्ने समय एउटै बनाउनु पर्छ । राति निद्रा लागेन भनेर बिहान ९ बजेसम्म सुत्नु हँुदैन । बिहान नियमित एउटै समयमा उठ्नु पर्छ । त्यसैगरी यस्ता समस्या भएकाले चिया, कफी, सुर्तिसेवन गर्नुहुदैन ।
निद्रा नलागेमा के गर्ने, के नगर्ने ?
१) छिटो सुत्ने
२) एउटै समयमा सुत्ने र उठ्ने
३) निदाउनको लागि मदिरा नपिउने
४) चुरोट÷सुर्ती सेवन नगर्ने
५) भोकै नसुत्ने तर हल्का मात्रै खाने
६) नियमित शारीरिक गर्ने
७) सुल्नु भन्दा पहिले करिव आधा घण्टा आराम गर्ने
८) निद्राको लागि औषधी प्रयोग नगर्ने
९) सुत्नु भन्दा पहिले मनतातो दूध वा पानि पिउने
१०) सुत्नु भन्दा पहिले मन तातो पानीले नुहाउने

प्रतिक्रिया लेख्नुहोस्

तपाइको इमेल देखिने छैन

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>